Хомуһунан дьүрүһүтэн
Ырыа күнэ уһугунна
Кыһыл түөстээх ымыылардыы
Бииргэ тэҥҥэ ылласпыта.
Үчүгэйиэн, Ырыа күнэ
Арахсыспат аргыс буолта,
Сахам сирин киирбэт күнэ
Буолан дьоҥҥо сырдаабыта,
Буолан сырдаан, сандаарбыта!
Ыам ыйын 21 күнүгэр Сахабыт сиригэр Ырыа күнэ бэлиэтэнэр. Бу сыллар устата араас тэрээһиннэр ыытылыннылар, ырыалар ылланнылар, дьон ырыа ситиминэн сүрдээҕин сомоҕолосто, түмсүүлээх буолла. Бу – барыта ырыаҕа таптал, сүгүрүйүү, ытыктабыл бэлиэтэ буолар. Ырыа олоҕу кытта тэҥҥэ сайда турар норуот тыына, сомоҕолуур күүс, олох дьүөрэтэ уонна доҕуһуола.
Саха ырыатын сайдыытын баай ис хоһоонноох устуоруйатын сэгэтэн көрөр эбит буоллахха, саха ырыата кэм кэрдии тэтиминэн үүнэр, сайдар, саҥаттан саҥа таһымҥа тахсар. Ырыаны иһиттэхпитинэ үөрэбит, санаабыт сайҕанар, уйулҕабыт уһуктар. Бу Ырыа күнүн көҕүлээччи — СӨ народнай артыыһа, култуура үтүөлээх үлэһитэ, мелодист Алексей Калининскай-Луҥха Өлөксөй буолар.
Биһиги Сахабыт сиригэр бэлиэтэнэр Ырыа күнүн көрсө, саамай истиҥ, саамай чаҕылхай — «Икки сулус» диэн дуэттар күрэхтэрин аан маҥнай модельнай бибилэтиэкэ (Александра Ефимова) уонна «Ийэ тыл» түмсүү (Елена Винокурова) саҕалаан ыыттыбыт.
Ырыа — киһи дууһатын кыната, олохпут аргыһа. Бу күн сыанаҕа иккилии буолан бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн, талааннарын холбоон, икки чаҕылхай сулус буолан сырдаатылар. Бу күрэх уратыта диэн — сыанаҕа биир идэлээх ырыаһыт, эбэтэр сыана актыбыыһа уонна ырыаны таптыыр, ол эрээри атын эйгэҕэ үлэлиир киһилиин дуэтынан тахсан ыллыыллара. Ол курдук сыана5а уопсайа биэс паара сулус таҕыстылар: иллээх дьиэ кэргэн Полина, Богдан Поповтар, ырыа куттаах Зоя Яковлева уонна Татьяна Тыкынаева, икки тэҥ интэриэстээх – охчуттар – Светлана Колодезникова, Петр Андросов, иккиэн биир тэрилтэҕэ үлэлиир Розалия Шарипова уонна Лилия Булдакова, ону тэҥэ үөрэх салаатыттан эдэр үлэһиттэрэ Марианна Неустроева, Сардаана Петрова.
Күрэххэ ким ордук чаҕылхайдык ыллаабытын, артыыстыы маастарыстыбатын кырдьыктаахтык сыаналаатылар ытык дьүүллүүр сүбэ:
- Ирина Бодруг – бэрэсэдээтэл, Оройуоннааҕы култуура сайдыытын уонна норуот айымньытын киинин дириэктэрэ
- Богдан Эверстов – Оҕо айымньытын киинин эбии үөрэхтээһин педагога
- Прасковья Скрыбыкина – Томпотооҕу оҕо спортивнай оскуолатын дириэктэри хаһаайыстыбаннай чааһыгар солбуйааччы
- Кудай Сандаара Сылгы Кыыһа – СӨ-тин Архивнай сулууспатын Бочуоттаах бэлиэтэ — «Архивнай дьыала туйгунун» хаһаайына, Муниципальнай сулууспа туйгуна, бэтэрээнэ.
Күрэхпит 2 түһүмэҕинэн барда:
I түһүмэх: «Доҕордуу дуэттар» — көҥүл тиэмэҕэ бэйэ талбыт ырыата — кыттааччы бэйэтэ сөбүлүүр ырыатын пааратын кытта ыллааһын.
II түһүмэх: Караокенан ырыа – манна нүөмэрдээх сулуһу талан түбэспит ырыаны ыллааһын.
Кэрэни эрэ кэрэхсиир, сырдыгы эрэ сыдьаайар биһиги кыттаачыларбыт куоластара бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн, дууһаны долгутар матыыптарын дьүүллүүр сүбэ көрөн, истэн, сыаналаан маннык анал ааттары анаата:
- “Ырыаһыт дууһалар” — Полина, Богдан Поповтар
- “Уобараһы арыйыы” — Зоя Яковлева, Татьяна Тыкынаева
- “Чаҕылхай толоруу” – Светлана Колодезникова, Петр Андросов
- “Дьүрүскээн куолас” – Розалия Шарипова, Лилия Булдакова
- “КЫЛААН ЧЫПЧААЛ” – Марианна Неустроева, Сардаана Петрова
«Икки сулус» күрэххэ «Көрөөччү биһирэбилин” талыыга хас биирдии көрөөччү бэйэтин сөбүлүүр пааратыгар ыарыйда, долгуйда уонна өйөөтө. “Көрөөччүлэр биһирэбиллэрэ”ааты ыллылар – Светлана Колодезникова, Петр Андросов.
Күрэхпитин өссө ордук киэргэттилэр, таһымын үрдэттилэр биһиги ыҥырыылаах мааны ыалдьыттарбыт – Прасковья Скрыбыкина, Иванна Сергеева, Богдан Эверстов уонна техникум устудьуоннара Таисия Лаптева, Нэйна Шарина. Тыас-уус, музыка сөпкө холбонуутун чааһыгар Николай Скрыбыкиҥҥа махталбыт муҥура суох. Күрэх этэҥҥэ барыыта ыытааччы чуолкай куолаһыттан, көрөөччүнү бэйэтигэр тардыытыттан быһаччы тутулуктаах, онон Владимир Васильевка тэрийээччилэр ааттарыттан барҕа махтал.
«Икки сулус» дуэттар күрэхтэрэ олус тэрээһиннээхтик уонна үрдүк таһымҥа ааста. Саала иһэ көрөөччү сылаас ытыс тыаһынан уонна дохсун хаһыытынан уһулуччу айар тыыннанан ситтэ. Күрэҕи киэргэппит хас бирдии ырыаһыт — дуэт бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн-хоторсон, көрөөччү кутун туттулар. Сценаҕа тахсыбыт араас идэлээх, саастаах кыттааччылар бэйэлэрин ис таһымнарын, ырыаҕа бэриниилээхтэрин уонна ураты суолларын астына көрдөрдүлэр. Бу үөрүүлээх киэһэ ырыа алыптаах күүһэ хас бирдии киһи хараҕын сырдатта, дууһатын уһугуннарда уонна умнуллубат сырдык өйдөбүлү бэлэхтээтэ.
Бу судургу күрэх буолбакка, дьиҥнээх ырыа бырааһынньыга буолла.
Александра Ефимова
бибилэтиэкэр